لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران
دنیای روانشناسی » کودک » اضطراب جدایی در کودکان

اضطراب جدایی در کودکان

اکثر کودکان هنگام جدایی از والدین، درجه ای از اضطراب و ناراحتی را نشان می‌دهند که این موضوع در مرحله‌ای از سن کودک، یک موضوع طبیعی در فرآیند رشد وی به حساب می آید.
تجربه ثابت کرده کودکان دارای وابستگی شدید، مادرانی دارند که به شدت وابسته هستند و این وابستگی را به کودک منتقل می کنند. یکی از راه های انتقال، پیگیری مداوم وضعیت کودک در هنگامی است که کودک به طور مستقل مشغول کاری می باشد. این مادران وابسته، دائم وضعیت کودک را تحت کنترل دارند که کودکشان کجاست، چه می کند، گرسنه نشود، خسته نباشد، خطری تهدیدش نکند.

ترس از جدایی کودک

کودکان هنگام جدایی یا دوری از مادر احساس ناراحتی و اضطراب می کنند. این ترس و ناراحتی اضطراب جدایی خوانده می شود که اضطراب جدایی معمولأ برای نخستین بار در هفت ماهگی رخ می دهد، در ۱۰ تا ۱۸ ماهگی به اوج خود می رسد و در ۳ سالگی از بین می رود .
گذر از این مرحله رشد تا اندازه ای به خلق و خوی کودک و همچنین مهارت های فرزندپروری والدین او بستگی دارد.
بعضی از کودکان حتی در سنین بالاتر هم از جداشدن از والدین خود می ترسند. ترس این کودکان دیگر اضطراب جدایی طبیعی تلقی نمی شود بلکه اختلال اضطراب جدایی نام می گیرد. اضطراب جدایی به معنای نگرانی زیاد فرد درباره جدایی های موقت است.
کودکانی که دچار اضطراب جدایی هستند به شدت نگرانند که هنگام دوری از والدین، خودشان یا والدین شان آسیب یا صدمه ای ببینند و یا دیگر نتوانند یکدیگر را پیدا کنند. در هنگام جدایی یا پیش بینی جدایی احتمالی، این کودکان شدیداً نگران می شوند و حتی گاه علائم جسمانی پیدا می کنند و از شکم درد، سردرد یا حالت تهوع شکایت می کنند.

کودک
کودک- دنیای روانشناسی

نشانه های ترس از جدایی

١- کودک به خاطر جدایی از والدین گریه می کند.
٢- برای سلامتی والدین بسیار نگران است.
٣- نگران دزدیده شدن است ؛ به همین جهت در مکان های شلوغ دست آن ها را رها نمی کند.
۴- در مجالس و مهمانی هایی چون جشن تولد همسالان، به تنهایی و بدون حضور والدین حاضر نمی شود.
۵- در اتاق، تنها نمی ماند.
۶- در اتاقی مستقل و جدا از پدر و مادر نمی خوابد.
اضطراب کودک هنگام جدا شدن از والدین معمولاً از یک روز به روز دیگر متفاوت است، یک روز کودک هنگام جدا شدن از مادر مضطرب می‌شود، روز دیگر به مادر می‌چسبد و غمگین است و یک روز دیگر، قشقرق راه انداخته و در مقابل جدایی مقاومت و واکنش شدید از خود نشان می‌دهد.
برای کودکانی که تجربه جدایی‌های بسیار مکرر و یا بسیار اندک از مادر داشته‌اند، جدایی ممکن است اضطراب بیشتری را ایجاد کند. هرچه کودک بزرگ‌تر می‌شود و مفهوم زمان را درک می‌کند و در هنگام جدایی با او بهتر رفتار می کنند، از اضطراب او کاسته می‌شود.

عوامل دخیل در شدت اضطراب جدایی کودک

-خستگی و بیماری کودک
-تغییر در عادات و برنامه‌های منزل
-تغییراتی که در خانواده رخ می‌دهد مانند: تولد فرزند جدید، طلاق، جدایی والدین، مرگ و یا بیماری اعضای خانواده و …
-عوض شدن پرستار و یا مراقبین کودک
-والدین معمولاً علت اضطراب جدایی نیستند ولی می‌توانند با رفتارهای خود آن‌را بدتر یا بهتر کنند.
-کودکانی که از نظر ذاتی، کودکان سخت و دشواری هستند و به تغییرات جدید، مکان و اشخاص جدید دیر عادت می کنند، بیشتر مستعد اضطراب جدایی هستند.

راهکارهایی برای کم کردن شدت اضطراب جدایی در کودکان

اگر کودک شما علائم اضطراب جدایی را نشان می‌دهد، این توصیه‌ها را به کار ببندید:

١- ابتدا مطمئن شوید که کودکتان بیمار نیست و یا دچار فشار روحی وعاطفی خاصی نشده است چون این مسایل میتواند شرایطی را به وجود آورد که کودک بیشتر از قبل به شما وابسته شود.

٢- – یکی از بازی های بسیار مناسبی که دراین دوران کاربرد دارد بازی «دالی موشه» است. انجام این بازی می تواند به کودک بیاموزد که ندیدن چیزی به معنای عدم وجود آن نیست. لذا مفهوم اضطراب جدایی را به شکلی راحت تر و سریعتر درک می کند.

بازی با کودک
بازی با کودک- دنیای روانشناسی

٣- زمانی که شیرخوارتان شما را نگاه نمی کند حتی الامکان از ترک او خودداری کنید. مادران گاهی دنبال فرصتی می گردند تا از حواس ﭘرت شدن کودک به اطراف استفاده کرده و از محل خارج شوند. اینکار نه تنها از بی تابی و بیقراری فرزند شما کم نمی کند، بلکه باعث افزایش اضطراب و نگرانی او خواهد شد.
۴- در صورتی که قصد دارید کودک را به مراقب یا ﭘرستاری بسپارید اجازه دهید که کودک وی را بخوبی بشناسد و زمانی را برای ارتباط برقرار کردن پرستار و کودک قرار دهید.

۵-به مادر یا مراقب توصیه می کنیم که هرگاه قصد ترک کردن فرزند خود را دارید مثلا برای مدت کوتاهی می خواهید از اتاق بیرون بروید در این مدت با فرزند خود صحبت کنید به این معنی که شرایطی را به این طریق به وجود آورید که کودک از طریق کلامی با شما در ارتباط باشد علیرغم اینکه شما را در ﭘیش خود نمی بیند .این کار کودک را مطمئن میکند که مادرش در همان نزدیکی است و لذا از شدت اضطراب وی تاحد زیادی می کاهد

۶- سعی کنید در بین ۸ تا ۱۲ ماهگی که احتمال شروع اضطراب جدایی زیاد است، کودک را در مهد کودک نگذارید.

٧- از سن ۶ ماهگی به بعد در زمان‌هایی کوتاه و به‌طور گه گاه از پرستار کودک و یا شخص نزدیک دیگر استفاده کنید تا کودک را مراقبت و نگهداری کند. این موضوع علاوه بر آن‌ که کمک می‌کند تا کودک در زمان‌ هایی کوتاه، دور شدن از مادر را تجربه کند، فرصتی را نیز در اختیار کودک قرار می‌دهد تا اعتماد به سایر بزرگسالان در او شکل گیرد.

٨- از ١٢ ماهگی به بعد کودک را وارد ارتباط با همسالان نمائید. (گر چه کودک در این مرحله معمولاً وارد بازی‌های مشارکتی نمی‌شود) و از سن ٣ سالگی می‌توانید فرصت تجربه بازی‌های گروهی را به او بدهید.

بازی کودک
بازی کودک

٩- سعی کنید هنگامی که کودک خسته یا گرسنه است او را تنها نگذارید. بهتر است کودک را پس از خوردن غذا و چرت زدن ترک کنید.

١٠- به تدریج کودکتان را عادت دهید که بدون حضور شما با افراد دیگر تنها بماند.

١١- هنگام ترک کردن کودک آرام و باثبات بمانید. اعضای خانواده به کودک می‌گویند که شما رفته‌اید اما بازمی گردید ، یک چارچوب زمانی برای کودک تعیین کنید.
١٢- به قولی که داده‌اید عمل کنید، وقتی قول دادید در یک زمان معین برمی‌گردید، دیر نکنید.

کمک به کودک دچار اضطراب جدایی

-در برابر ترس کودک واکنش شدیدی نشان ندهید.
-قبل از آنکه کودک را در محل جدید ترک کرده و تنها بگذارید، کمک کنید تا کودک با محیط و مردم جدید آشنا شود.
-هرگز او را به زور به تنها ماندن مجبور نکنید.
-فرزند خود را به تنها رها کردن در بیرون تهدید نکنید.
-چیزی از محدودیت های پیشین کم نکنید؛ برای مثال اگر قبل از این با خواهر و یا برادرهایش می خوابیده است، و تقاضا می کند با شما بخوابد، اجازه ندهید؛ زیرا کاستن از محدودیت ها سبب می شود که باور کند ترسش واقعی است.
-روی موارد مثبتی که در محیط جدید رخ می‌دهد متمرکز شوید، نگذارید بچه‌ها از تصور چیزهای بدی که ممکن است رخ دهد نگران شده و بترسند.

-اضطراب کودک را به تمسخر نگیرید و او را به‌خاطر این ترس و اضطراب سرزنش و شماتت نکنید.

-اجازه دهید تا کودک شما بداند که می‌فهمید چقدر سخت است که انسان از کسی که تا این حد دوستش دارد جدا شود، کودک را درک کنید و بپذیرید. اما زیاد با او همدردی و دلسوزی نکنید.
-تسلیم خواسته کودک نشوید و به او بفهمانید که در امنیت و سلامت خواهد بود.
عشق، محبت و علاقه بی‌قید و شرط خود را از کودک دریغ نکنید.

کودک
کودک- دنیای روانشناسی

-اگر کودک بزرگ‌تر است او را به کودکان دیگری که در آن محیط هستند معرفی کنید و بازی و تفریح خاصی را با آن‌ها ترتیب دهید.
-دزدکی و یواشکی کودک را ترک نکنید و حتما با کودک خداحافظی کنید.
-هنگام ترک کودک او راببوسید و نوازش کوتاهی نموده و با خوشرویی از او خداحافظی کنید.
-مراسم خداحافظی و ترک کودک را خیلی طولانی نکنید، بر احساسات دلسوزانه خود غلبه کنید و چندین بار نروید و برگردید.
-قبل از شروع مهد، آمادگی و یا مدرسه، تدارک کتاب، دفتر و وسایل مورد نیاز کودک را ببینید و برای فراهم آوردن آنها کودک را مشارکت بدهید.
-حتی زمانی که فکر می‌کنید مربی و یا معلم کودک شما سخت‌گیر است و یا کودک توسط کودک دیگری مورد قلدری و اذیت قرار گرفته است، او را از مدرسه و یا مهد خارج نکنید، سعی کنید مشکل را رفع نمائید.
-در بازی‌ها با ایفای نقش، جدایی را با کودک تمرین کنید.
-پس از بردن کودک به مهد یا مدرسه مدتی آنجا بمانید، سپس کودک را با معلم یا مربی تنها بگذارید و سپس نزد او برگردید.
-موقع ترک کردن کودک راحت و آرام بمانید و به وضوح به او بفهمانید که برمیگردید.
-توصیف فعالیتهای شخصی شما به او کمک می کند. .برای او بگویید که در مدت دوری از او چه کارهایی انجام دادید و کدامشان در ارتباط با او بوده است.
-برای پرورش احساس استقلال و اعتماد به نفس در فرزندتان با ابزار دوستی و توجه از او بخواهید اتفاقات روزمره را برایتان بازگو کند و در این حین با گوش دادن فعال از او استقبال کنید.

سخنی با مربیان و معلمان کودک

خود را به کودک معرفی کنید و از او دعوت کنید تا با اسباب‌بازی‌ بازی کند یا چیزی بخورد.

کودک
کودک-دنیای روانشناسی

اگر کودک دچار حمله هراس شده است از والد بخواهید نزد کودک بماند تا وی آرام‌تر گردد و او را با صدایی گرم ، محبت‌آمیز، راسخ و قاطع آرام کند.
هرگز کودک را به‌خاطر اضطراب و غمگینی‌اش مورد انتقاد قرار ندهید.
در پایان…
مهم تر از کمیت یک ارتباط، کیفیت ارتباط است پس سعی کنید در مدت زمانی که با کودک هستید او را بغل نموده و نیازهای عاطفی او را برآورده کنید. همچنین سعی کنید با وی بازی کنید و بسیاری از مهارت ها را در حین بازی به کودک آموزش دهید.
اضطراب جدایی یک مرحله ی گذرا از مراحل رشد است و نهایتا این دوران به اتمام خواهد رسید. اوج آن قبل از ۲ سالگی است و بعد از این دوران از شدت آن به میزان زیادی کاسته خواهد شد و جای هیچگونه نگرانی نیست اما در صورت تداوم و شدت یافتن این مشکل، به یک مشاور کودک متخصص به صورت حضوری مراجعه کنید.

منبع: دنیای روانشناسی

درباره مرضیه سرباز

کارشناس ارشد مشاوره هستم. به صورت تخصصی در حوزه کودک فعالیت می کنم. دوست دارم تجربیات دانشگاهی و حوزه کاری ام را از طریق سایت دنیای روانشناسی در اختیار علاقمندان قرار بدهم.

۱۰ نظر

  1. بسیار مفید بود و تا حد زیادی به پرسش های من پاسخ داد از زحمات بی دریغ شما سپاسگزارم.

  2. با سپاس فراوان

  3. خیلی ممنون از مطلب کاربردیتون..
    و تشکر بابت ایمیل مطالب جدید

  4. سلام خسته نباشید دختر من امسال پیش دبستانی میره
    کودک فعال و پر انرژی است و خلاق دو سال هم مهد کودک بوده و مشکلی نداشته
    اما متاسفانه دوسال پیش دزد رو در خانه دید و چند ماه بعد کسی قصد دزدیدن او رو داشت که البته من مانع شدم بعد این اتفاق خیلی ترسو شده و با اینکه سرویس بهداشتی داخل منزل هست باید کسی با او بره . اصلا تو اتاق تنها نمیخوابه
    و دائما دستش رو توی یقه من مبره و میزاره رو قفسه سینه تا خوابش ببره نمیدونم چیکار کنم ممنون میشم من رو راهنمایی کنید

    • سلام سرکار خانم بصیری
      به خاطر اتفاقی که برای فرزندتون پیش آمده ناراحت شدم و امیدوارم هرچه زودتر بهبود حاصل شود.
      مساله ای که عنوان کردین یک اضطراب جدایی نیست بلکه در دیدگاه روانشناسی ptsd یا استرس پس از سانحه نامیده میشود به این معنا که حادثه ای برای فرد اتفاق می افتد و اثرات آن حادثه به صورت استرس و اضطراب در فرد همچنان باقی می ماند. و این نشانه هایی که در کودکتون ذکر کردین به خاطر آن اتفاقات و حوادث بد بوده که کودک هنوز نتوانسته هیجانات و احساسات آن اتفاق را حل و فصل کند. کودک را به خاطر ترس و اضطرابش سرزنش نکنید و او را حمایت کنید و حس امنیت در او به وجود آورید و شما می تونید از طریق بازی کردن با کودک و صحبت کردن با او اجازه دهید که احساسات و هیجاناتش را بیان کند و بیرون بریزد. همچنین می توانید از مشاور حرفه ای کمک بگیرید و کودک را به دوره های بازی درمانی ببرید تا انشالله هرچه زودتر هیجانات و اضطراب های کودک رفع شود.
      با آرزوی روزهای خوب برای شما

  5. سلام من دو جا مشاوره بردمش و همین راه حل رو گفتند ولی وقتی درموردش حرف می‌زنه بدتر میشه یه مدت تو جمع تحسینش کردم و در تنهایی خواستم در جمع باشه و حمایتش کردم و… خلاصه نتیجه این شد که الان اعتماد به نفس داره و بیان خوبی داره اما هنوز میترسه. پیش دبستانی رو که میخواد بره دستشویش در حیاط ،نگران هستم که آیا زمانی که حیاط خلوته میره دستشویی یا نه ؟؟؟

    • سلام مجدد خدمت شما.
      به نظر بنده بازی درمانی روش خیلی بهتری برای برخورد با کودکان و ابراز هیجانات و عواطف آنهاست. مخصوصا کودک شما که هنوز نتوانسته مسائل آن حادثه و هیجاناتش را حل و فصل کند. به شما پیشنهاد میدهم به سراغ یک بازی درمانگر حرفه ای بروید تا کودکتان دوره های بازی درمانی را بگذراند و در اتاق بازی هیجانات و عواطفش تخلیه شود. اگر این مسائل حل و فصل شود مسائل دستشویی رفتن به تنهایی و تنها خوابیدن سریع تر حل می شود.
      پس به نظر بنده اولویت با تخلیه هیجانات و احساست کودکتان با بازی درمانی است.
      موفق باشید

  6. با عرض سلام و خسته نباشید خدمت شما.
    از مطالب مفیدتان کمال تشکر را دارم. من پسری دارم که امسال باید به پیش دبستانی برود اما چون همیشه یه من وابسته است و بدون من هیچ کجا نمی رود و شبها هم پیش من می خوابد حالا هم می گوید که نمی خواهد به پیش دبستانی برود و هر وقت صحبتش پیش می آید گریه می کند و یا با عصبانیت داد می زند که نمی خواهد برود و در طول روز مدام از من قول می گیرد که او را به پیش دبستانی نبرم. حتی حاضر نیست برایش کیف و وسایل مدرسه بخریم. لطفا به من بگویید چه کارهایی را انجام دهم تا او راضی شود. در ضمن او خیلی لجباز است و اگر کاری را نخواهد انجام دهد ساعتها گریه می کند و داد می زند. خواهش می کنم به من روشهایی را یاد دهید تا با او درست رفتار کنم.ممنون

    • سلام مادر گرامی
      باید خدمتتون عرض کنم که مشکل کودک شما فقط اضطراب جدایی نیست بلکه یک سری مشکلات رفتاری از جمله لجبازی و .. هم در وی وجود دارد. بهترین راهکار برای لجبازی وی تسلیم نشدن شماست. اگر خواسته اش منطقی نیست و شما با آرامش برایش توضیح داده اید پس باید در برابر جیغ و فریاد های وی مقاومت کنید تا او نتواند این گونه شما را کنترل کند و به خواسته اش برسد. درباره اضطراب جدایی در همین نوشته موارد خوبی ذکر شده است. اگر با انجام این موارد مشکلتان حل نشد نیاز به بررسی حضوری توسط یک مشاور کودک داریدحتما سراغ یک مشاور کودک بروید تا با بررسی کودک و مسائلش بتوانید مسائل را حل کنید.
      در ضمن مطالبی که درباره کودک در سایت نوشته شده استْ به شما کمک می کند.
      شاد و سربلند باشید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *